Dinleme Becerisi
İletişim sistemi bir arada tutar.
Minnesota Üniversitesi’nde yapılan bir araştırmaya göre ortalama insan konuşmadan hemen sonra dinlediklerinin %50’sini hatırlıyor. 8 saat içinde ise bu oran %25’e düşüyor.
Bu araştırma gösteriyor ki dinleme ile öğrenildiğini düşündüklerimizin çoğu aslında öğrenilmeyenler. Bu bilgiler biz öğretmenleri bir yanılgıya doğru itiyor. Eğer dinlenilenler pek hatırlanmıyorsa ben de görsel ile derslerimi desteklemeliyim. Bir yere kadar doğru olan bu yanılgının sonucunda dinleme yetersizliği olan nesiller yetişmeye başlıyor.
Dinleme yetersizliğinin nedenleri:
*Öncelikli geliştirilmesi gereken becerinin okuma olarak düşünülmesi,
*Dinleme becerisinin öğrenilmesi gereken bir beceri olduğunun atlanması
*Dinleme becerisinin gelişmesini sağlayan deneyimlerin fazla yaşanılmaması
Çoğunlukla biz öğretmenlerin dinleme için verdiğimiz yönergeler “Dinleyin!”; “Dikkatli Dinleyin!”, “Kulaklarınızı Açın Dinleyin” vb. Oysa yapmamız gereken biçimsel yöntemler geliştirmek olmalı.
Bu yöntemlere başlamadan önce isterseniz yanılgılarımıza bakalım:
*Parlak öğrenciler daha iyi dinleyicilerdir.
*Okumayı öğrenme dinlemeyi otomatik geliştirir.
*Dinleme doğalında gelişen bir beceridir.
Dinlemenin matematiği boşlukları verimli doldurmaktır.
Dinleme becerilerini geliştirmek amaçlı USA’de 20’den fazla üniversiteye Dinleme dersi konuldu ve bu derslerin verimliliği ölçüldüğünde sözü anlama becerisinde %25 iyileşme görüldü. Ayrıca yetişkin eğitimlerine de 17 haftalık Dinleme Becerisi eğitimleri konulduğunda, bu eğitimlere katılan kişilerin dinleme test puanları 2 katına çıktığı gözlemlendi.
Bu durumda dinleme geliştirilen bir beceridir tezi kabul edilmiş oldu. Beceri geliştiren stratejilere gelmeden önce bir de dinlemeyi etkileyen faktörlere bakalım:
*Dinlemeye yoğunlaşmak çok güçtür. Çünkü ortalama bir insan dakikada 125 kelime ile konuşur oysa beynimizin düşünme hızı bundan çok fazladır.
*Düşünme hızımızdan daha yavaş hızdaki konuşmaya ayak uyduramayan beyin, kelimeler arası boşluklarda düşünmek için kendine zaman ayırır. Yani dinleme yerine sürekli boşluk doldururuz.
*Dinleme yöntemlerini bilmeyen birey konuşmanın olgularını ezberlemeye meyillidir. Bu da bir süre sonra fikri kaçırmasına neden olur.
*Duygular dinleme becerisini etkiler. Konuya karşı tutum zaman zaman sağırlığa sebep olabilir. Komplekslerimize, ön yargılarımıza, inançlarımıza karşı çıkan bir konuşma ise sadece bizi destekleyen cümleler arar; diğerlerini dinlemeyiz. Ya da konuşanı zor durumda bırakacak bir soru tasarlarız. Eğer konuşma duygularımızı destekliyorsa eleştirel yetilerimiz zayıflar; düşünme becerimiz asgari seviyeye iner.
*Konuşma düşüncelerin kelimelere ayrışması; dinleme ise ayrışan bu kelimelerle yeni düşüncelerin oluşması anlamına gelir.
Öz denetim öz denetim gerektirir.
İyi dinleyici olmak için 5 zihinsel faaliyet:
- Dinleyicinin konuşma üzerine önceden düşünmesi. Öngörüler geliştirmesi. O yüzden konuşma öncesi gündeminizi, konunuzu dinleyicilere bildirmek onları hazırlamak için önemli bir adımdır.
- Dinlediği kişinin savunduğu konuyu hangi kanıtlarla desteklendiğine dikkat etmesi. Kanıtlar sunmasını sağlayan sorular sorması.
- Konuşmanın ana noktalarını zaman zaman özetlemesi.
- Sözel olmayan iletişime(ses tonuna, mimiklere)bakması. Konuşmanın satır araları hakkında sorular sorması.
- Konuşanın fikirlerine kulak vermesi.
Ne yapmalıyız?
*Konuşanın sözlerini sabırla sonuna kadar dinlemeli, kendi söyleyeceklerimizi tasarlamakla vakit geçirmeyip, sözlerini kesmemeliyiz.
Örnek Akt: İki öğrenciyi 2’şer dakika bir konu üzerinde konuşmaları için görevlendirin. A öğrenci konuşurken, 2 dakika boyunca B öğrenci sözünü kesmeyecek. Sonra tersi şekilde bir konu üzerine sohbet edecekler.
*Konuşmacı ya da konuştukları hakkında değerlendirmede bulunmamalıyız. YARGI yok!!’
*Konuşmacının sözlerinde kendi düşüncemizi çürütecek deliller aramalıyız. Bizi haklı çıkaracak deliller aramaya meyilliyiz; tersi için de çalışmalıyız.
(Kendini çürütmek en zor olanıdır;açık görüşlülük gerektirir. Bunu başaran dinleme becerisinde kocaman adımlar atabilir.)
*Zihinsel estetik için bol bol pratik yapmalıyız.
***Okuma ve yazma daha yavaş ilerleyen bir iletişim aracıdır. Dinleme becerisinin gelişimi zamandan ve kırtasiyeden tasarrufu sağlar:)
Nurcan İnan
Kaynak: Nichols, Ralph. İnsanları Dinlemek. Harvard Business Review